Tin tức & Bài báo

Liệu pháp miễn dịch, liệu pháp nhắm mục tiêu và phân tích phân tử đang làm thay đổi bối cảnh điều trị ung thư, mang đến các lựa chọn điều trị chính xác hơn, ít gây độc hơn và hiệu quả lâu dài hơn.

Chăm sóc ung thư đang chuyển mình - từ các nghiên cứu kháng thể ban đầu đến những đột phá về liệu pháp miễn dịch PD-L1, thuốc nhắm mục tiêu và liệu pháp CAR-T - trong khi phòng ngừa và lối sống vẫn là nền tảng chiến lược trong việc giảm gánh nặng toàn cầu.

Shahid Akhter, Biên tập viên tư vấn của FE Healthcare, đã có cuộc trò chuyện với bác sĩ Ang Peng Tiam, Giám đốc Y khoa & chuyên gia tư vấn cấp cao tại Trung tâm Ung thư Parkway, Singapore, về sự phát triển của chăm sóc ung thư, những tiến bộ mới trong liệu pháp miễn dịch và vai trò lâu dài của phòng ngừa.

XIN BÁC SĨ HÃY NÓI QUA VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH — TỪ KHÁNG THỂ ĐƠN DÒNG ĐẾN CÁC THUỐC ỨC CHẾ PD-L1 MỚI HƠN NHƯ KEYTRUDA HOẶC NIVOLUMAB?

Cần phải hiểu thuật ngữ “liệu ​​pháp miễn dịch”. Về cơ bản, liệu pháp miễn dịch là các phương pháp điều trị dùng hệ miễn dịch của cơ thể để điều trị bệnh.

Trước đây, khi trao đổi về liệu pháp miễn dịch, chúng ta chủ yếu đề cập đến việc sử dụng kháng thể đơn dòng. Ví dụ, trong trường hợp u lympho, dùng kháng thể kháng CD20, đã được chứng minh là rất hiệu quả. Nó đã cho thấy sự cải thiện cả về tỷ lệ đáp ứng và tỷ lệ chữa khỏi trong điều trị u lympho không Hodgkin. Vì vậy, khi dùng kháng thể, đó chính là một dạng của liệu pháp miễn dịch.

Tuy nhiên, hiện nay việc sử dụng thuật ngữ “liệu ​​pháp miễn dịch” đã phần nào thay đổi. Đó là việc sử dụng liệu pháp ức chế PD-L1 để tăng cường hệ thống miễn dịch của cơ thể chống lại ung thư.

NĂM 1976, ÔNG VÀ CÁC ĐỒNG NGHIỆP ĐÃ GIÀNH ĐƯỢC GIẢI THƯỞNG KHOA HỌC QUỐC GIA CHO MỘT NGHIÊN CỨU VỀ UNG THƯ. ÔNG CÓ THỂ CHO CHÚNG TÔI BIẾT ĐIỀU GÌ ĐÃ TRUYỀN CẢM HỨNG CHO NGHIÊN CỨU ĐÓ VÀ NHỮNG ĐIỀU ÔNG ĐÃ KHÁM PHÁ RA?

Tôi và các cộng sự đã giành được Giải thưởng Khoa học Quốc gia Singapore năm 1976. Mọi chuyện bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản “Tại sao con người lại mắc bệnh ung thư?”. Một trong những quan điểm phổ biến lúc bấy giờ là con người mắc bệnh ung thư vì hệ miễn dịch yếu. Trong nghiên cứu, chúng tôi đã xác định những bệnh nhân vừa được chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Chúng tôi đã tiến hành một loạt các xét nghiệm máu để xác định xem có vấn đề gì với hệ miễn dịch của họ hay không. Điều đáng ngạc nhiên là, các xét nghiệm của chúng tôi không phát hiện ra bất kỳ sự khác biệt nào giữa bệnh nhân ung thư và những người không mắc bệnh ung thư. Nói cách khác, điều này cho thấy rằng lý thuyết về hệ miễn dịch yếu dẫn đến ung thư dường như không đúng.

Vì các bệnh nhân ung thư dường như có hệ miễn dịch khỏe mạnh, tại sao hệ miễn dịch của họ lại không phát hiện ra các tế bào ung thư và ngăn ngừa ung thư phát triển? Phải chăng các tế bào ung thư đang được “bảo vệ” để không bị phát hiện? Để cố gắng trả lời câu hỏi này, chúng tôi đã tiến hành xác định những bệnh nhân có khối u rất dễ tiếp cận. Nói cách khác, những tổn thương di căn này nằm trên da hoặc ngay dưới da.

Trong nghiên cứu, chúng tôi lấy máu từ chuột và tiêm trực tiếp vào khối u. Điều đáng ngạc nhiên là, ở nhiều bệnh nhân, chúng tôi thấy khối u co lại. Chúng tôi kết luận rằng hệ thống miễn dịch của cơ thể có thể chống lại các tế bào ung thư vì nó có thể nhận diện những khối u này là vật thể lạ. Với máu chuột được tiêm vào khối u, cơ thể người có thể nhận ra các tế bào ung thư là vật thể lạ. Đáp lại, hệ thống miễn dịch có thể tự kích hoạt và tạo ra phản ứng chống lại khối u. Sau khi chúng tôi công bố và nộp bài báo, ba chúng tôi đã giành được Giải thưởng Khoa học Quốc gia năm đó và vui vẻ chia số tiền thưởng 5.000 đô la.

TẠI SAO NGHIÊN CỨU CỦA CÁC ÔNG CHỈ DỪNG LẠI Ở GIẢI THƯỞNG KHOA HỌC QUỐC GIA, VÀ NHỮNG PHÁT HIỆN SAU NÀY VỀ PD-L1 ĐÃ BIẾN KHÁI NIỆM TƯƠNG TỰ THÀNH KHOA HỌC CẤP ĐỘ NOBEL NHƯ THẾ NÀO?

Câu hỏi đặt ra là, tại sao chỉ nhận được giải thưởng Khoa học Quốc gia? Điều đó rất quan trọng. Tại sao chúng tôi không giành được giải Nobel, trị giá 1 triệu đô la? Câu trả lời là nếu bạn có thể đảm bảo việc đưa vật liệu di truyền ngoại lai vào tế bào ung thư mà không ảnh hưởng tế bào bình thường, thì bạn xứng đáng nhận giải Nobel.

Chúng tôi thì không thể, bởi vì nghiên cứu của chúng tôi là tiêm vật liệu di truyền ngoại lai trực tiếp vào khối u cục bộ. Nghiên cứu đó chỉ giúp chúng tôi giải thích cách các tế bào ung thư này trốn tránh sự phát hiện của hệ thống miễn dịch bình thường. Các tế bào ung thư có một lớp ngụy trang giúp chúng ẩn mình khỏi hệ thống miễn dịch của cơ thể. Khi chúng tôi tích hợp vật liệu di truyền ngoại lai mà hệ thống miễn dịch có thể phát hiện ra, nó có thể chiến đấu chống lại căn bệnh ung thư.

Bây giờ hãy tua nhanh đến hiện tại. Các nhà khoa học hiện đã xác định lớp ngụy trang này là PD-L1 (Programmed Death Ligand One) và đã phát triển liệu pháp miễn dịch ức chế PD-1 để loại bỏ lớp ngụy trang này, cho phép hệ thống miễn dịch của cơ thể phát hiện và tấn công các tế bào ung thư.

THÀNH CÔNG CỦA KEYTRUDA TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ HẮC TỐ DA ĐÃ THẮP LÊN HY VỌNG CHỮA KHỎI NHIỀU LOẠI UNG THƯ. TUY NHIÊN, KẾT QUẢ LẠI KHÔNG ĐỒNG NHẤT – NÓ CÓ HIỆU QUẢ Ở MỘT SỐ LOẠI, NHƯNG KHÔNG HIỆU QUẢ Ở NHỮNG LOẠI KHÁC. BÁC SĨ CÓ THỂ GIẢI THÍCH CHO SỰ ĐÁP ỨNG CÓ CHỌN LỌC NÀY NHƯ NÀO?

Khái niệm về liệu pháp ức chế PD-1, còn được gọi là liệu pháp miễn dịch, lần đầu tiên được phê duyệt đặc biệt cho một loại khối u: ung thư hắc tố da. Năm 2014, thuốc Keytruda được phê duyệt là phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho ung thư hắc tố da di căn. Điều tuyệt vời về kết quả này là khả năng mang lại sự bền vững. Một khi hệ thống miễn dịch của cơ thể được kích hoạt, nó sẽ tiếp tục giám sát cơ thể chống lại các tế bào ung thư hắc tố da. Nhiều bệnh nhân được điều trị đã sống được nhiều năm. Họ cũng tận hưởng nhiều năm bệnh thuyên giảm.

Y học là lĩnh vực cực kỳ hấp dẫn. Mỗi khi một phương pháp điều trị mới được phát hiện, các nhà nghiên cứu đều háo hức thử nghiệm trên nhiều loại khối u khác nhau, tự hỏi liệu nó có khả năng chữa khỏi tất cả các loại ung thư hay không. Vì vậy, các thử nghiệm đã được tiến hành trên ung thư vú, ung thư đại tràng, ung thư phổi, v.v. Và họ nhận thấy rằng nó có hiệu quả với một số trường hợp và không hiệu quả với những trường hợp khác. Ví dụ, chúng tôi thấy rằng Keytruda có hiệu quả ở những bệnh nhân mắc ung thư vú thể bộ ba âm tính và việc kết hợp liệu pháp miễn dịch với hóa trị liệu dẫn đến kết quả tốt hơn nhiều.

Nhưng có nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc miễn dịch, chẳng hạn như đặc tính của khối u, hệ thống miễn dịch của bệnh nhân và khả năng thích nghi và đột biến của tế bào ung thư khiến việc điều trị trở nên không hiệu quả.

TƯƠNG LAI CỦA LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH SẼ NHƯ THẾ NÀO – TRỞ NÊN PHỔ BIẾN HƠN HAY NHẮM MỤC TIÊU HƠN?

Một liệu pháp miễn dịch rất phổ biến là dùng cho điều trị ung thư phổi. Trong ung thư phổi, người ta đã chứng minh được rằng các khối u có mức PD-L1 rất cao. Bệnh nhân có thể chỉ cần điều trị miễn dịch ức chế PD-L1, không cần hóa trị, đáp ứng tốt, không gây tử vong mà lại bền vững.

Tuy nhiên, việc kết hợp liệu pháp miễn dịch với hóa trị đã được chứng minh là có hiệu quả, ngay cả đối với các loại ung thư có điểm PD-L1 thấp. Với việc tăng cường xét nghiệm, có thể xác định được nhiều phân nhóm của các loại ung thư khác nhau có thể hưởng lợi từ phương pháp điều trị này. Ví dụ, kết quả điều trị bệnh Hodgkin rất tuyệt vời. Trong phần lớn bệnh nhân mắc bệnh Hodgkin được điều trị bằng hóa trị, việc sử dụng liệu pháp miễn dịch đã cho thấy đáp ứng tích cực và bền vững.

Bạn có thể thấy hiệu quả này trong ung thư vú, ung thư thận, ung thư tuyến giáp và ung thư tử cung. Nó cũng rất hiệu quả trong ung thư biểu mô tế bào vảy vùng đầu và cổ. Về cơ bản, bệnh nhân mắc ung thư có MSI-cao (mức độ bất ổn định vi vệ tinh cao) thường đáp ứng tốt hơn với liệu pháp miễn dịch. Tuy nhiên, có những loại ung thư mà liệu pháp này không hiệu quả. Ví dụ, ở hơn 95% bệnh nhân ung thư đại trực tràng, liệu pháp miễn dịch không có vai trò gì.

ÔNG NÓI RẰNG CHỦ YẾU BỆNH NHÂN MẮC UNG THƯ MSI-CAO MỚI ĐƯỢC HƯỞNG LỢI TỪ LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH. VỚI RẤT NHIỀU THỬ NGHIỆM ĐANG ĐƯỢC TIẾN HÀNH, ÔNG THẤY VAI TRÒ CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ NÀY SẼ MỞ RỘNG NHƯ THẾ NÀO TRONG TƯƠNG LAI?

Hiện tại, ngày càng có nhiều thuốc ức chế PD-L1 được đưa ra thị trường. Chúng sẽ tạo ra sự khác biệt lớn trong tương lai, nhưng chúng ta thực sự phải chờ các nghiên cứu lâm sàng hoàn tất trước khi thấy được tác động của chúng.

Nhưng liệu pháp miễn dịch là một cuộc cách mạng trong điều trị nhiều loại khối u, tạo ra sự khác biệt lớn. Hiện nay có nhiều phác đồ điều trị kết hợp cả hóa trị và liệu pháp miễn dịch.

Có rất nhiều nghiên cứu đang được tiến hành trên toàn thế giới. Hàng năm tôi đều cố gắng tham dự hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ, nơi hàng ngàn bản tóm tắt được thuyết trình. Họ đang thử mọi loại kết hợp khác nhau để hiểu rõ hơn về ung thư. Đây thực sự là một lĩnh vực phát triển nhanh chóng. Liệu pháp miễn dịch sẽ được kết hợp với các tác nhân nhắm mục tiêu khác nhau hoặc xạ trị không? Đây đều là những khả năng cho tương lai.

ÔNG ĐÃ MÔ TẢ CÁCH MỘT VIÊN THUỐC ĐƠN GIẢN CÓ THỂ THAY THẾ HÓA TRỊ CHO NHIỀU BỆNH NHÂN UNG THƯ PHỔI GIAI ĐOẠN 4. SỰ THAY ĐỔI NÀY LỚN ĐẾN MỨC NÀO TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ?

Điều này thực sự là nhờ những tiến bộ trong di truyền học phân tử. Ở những bệnh nhân ung thư phổi có đột biến EGFR, không cần phải hóa trị. Bệnh nhân chỉ cần uống một viên thuốc nhắm vào đột biến đó. Với viên thuốc này, phần lớn bệnh nhân, ngay cả khi ở giai đoạn 4, sẽ có đáp ứng tích cực. Thậm chí tốt hơn, nếu ung thư có đột biến ở ALK hoặc ROS1; bằng cách dùng thuốc, tuổi thọ của bệnh nhân có thể kéo dài đáng kể. Chúng ta đang nói đến hơn 5 năm, 10 năm hoặc 15 năm.

Nói cách khác, bạn không thể chữa khỏi ung thư, nhưng bạn có thể kiểm soát ung thư tốt và bền vững với độc tính tối thiểu. Vì vậy, phân tích phân tử thực sự đã tạo ra sự khác biệt to lớn trong cách điều trị ung thư và cách cải thiện chất lượng cuộc sống một cách đáng kể.

Bạn không thể cho bệnh nhân dùng phác đồ hóa trị gây độc kéo dài nhiều năm. Sau 6 hoặc 8 chu kỳ, bệnh nhân sẽ xuất hiện các tác dụng phụ như tê tay chân, yếu cơ, v.v. Mọi chuyện sẽ khác khi chúng ta nói về các thuốc điều trị nhắm mục tiêu dạng uống. Những viên thuốc này có độc tính tối thiểu. Bạn sẽ không bị rụng tóc, và chỉ bị buồn nôn và nôn rất ít. Bạn có thể sinh hoạt bình thường với chất lượng cuộc sống tốt. Và vì độc tính thấp, bạn có thể tiếp tục sử dụng các loại thuốc này trong thời gian dài.

PHÒNG NGỪA: NỬA CÒN LẠI CỦA CUỘC CHIẾN CHỐNG UNG THƯ

Những liệu pháp mới và những tiến bộ trong chăm sóc ung thư mang lại hy vọng, nhưng phòng ngừa cũng quan trọng không kém.

Với các liệu pháp và phương pháp điều trị mới, chúng ta vẫn đang nói về nhiều năm nghiên cứu, chứ không phải vài tuần hay vài tháng. Ví dụ, liệu pháp tế bào CAR-T vẫn chưa vượt ra ngoài phạm vi u lympho hoặc bệnh bạch cầu. Tương lai sẽ đến và sẽ ngày càng thú vị hơn khi chúng ta tìm ra các ứng dụng của liệu pháp tế bào CAR-T cho các bệnh ác tính không thuộc hệ tạo máu, điều này sẽ mở ra những khả năng chưa từng có trong điều trị ung thư.

Đồng thời, gánh nặng ung thư lên hệ thống y tế vẫn cực kỳ lớn. Chúng ta vẫn tiếp tục chứng kiến ​​số lượng lớn bệnh nhân ung thư từ khắp khu vực. Ung thư vẫn là một căn bệnh đáng sợ và phổ biến. Chúng ta cần giáo dục cộng đồng nhiều hơn về phòng ngừa ung thư, thay vì chi quá nhiều tiền cho điều trị.

Có những yếu tố nguy cơ gây ung thư đã biết, một số có thể phòng ngừa được và một số thì không. Ví dụ, bạn không thể ngăn ngừa tiền sử gia đình mắc ung thư. Nhưng có thể thay đổi lối sống. Ví dụ, hút thuốc lá là nguyên nhân gây ra nhiều loại ung thư: ung thư phổi, ung thư thực quản, ung thư vòm họng, và còn nhiều loại khác nữa.

Đối với các bác sĩ, đây là kẻ thù số một của công chúng. Ngoài ra, chúng ta cũng nên tuân theo một số nguyên tắc sống lành mạnh. Đừng để bị béo phì. Giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục nhiều hơn và ăn nhiều trái cây và rau củ. Thay đổi lối sống tạo ra sự khác biệt rất lớn.